Dijital dünyanın kapıları herkes için açık mı, yoksa bazılarını dışarıda bırakıyor muyuz?

Her 10 kişiden 1'i, yani dünyada yaklaşık 1.3 milyar insan, görme, işitme veya hareket kısıtlılıkları nedeniyle dijital ürünleri kullanırken zorluklarla karşılaşıyor. Bu insanların yaşadığı zorluklar sadece bireysel deneyimlerini kısıtlamakla kalmıyor—aynı zamanda işletmeler için devasa bir fırsat kaybı anlamına geliyor.

Peki sizin tasarladığınız o web sitesi, geliştirdiğiniz uygulama ya da ürettiğiniz dijital içerik bu insanlara ulaşabiliyor mu?

Erişilebilirlik Sosyal Sorumluluk Değil, Akıllı İş Stratejisidir

Dijital erişilebilirliği sadece "olması gereken bir şey" olarak görmek, işin yarısını görememek anlamına geliyor. Erişilebilirlik standartlarını uygulayan şirketler, pazar paylarında önemli artışlar kaydetmiş durumda. Microsoft'un Xbox Adaptive Controller projesi ise tamamen yeni bir pazar segmenti yaratmış. Bu örnekler gösteriyor ki erişilebilirlik, maliyet değil yatırım.

Türkiye'de de erişilebilirlik artık yasal zorunluluk.2005 yılında yürürlüğe giren 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, bilgi ve iletişim teknolojisinin erişilebilirliğini sağlamayı yasal bir gereklilik haline getirdi. 21 Haziran 2025 tarihli Erişilebilirlik Genelgesi ile ise kamu kuruluşları, üniversiteler, belediyeler, bankalar, özel hastaneler ve elektronik ticaret yapan hizmet sağlayıcılar için WCAG 2.2 standartlarına uyum zorunlu hale geldi. Kamu ve büyük özel kuruluşlar 1 yıl, e-ticaret şirketleri ise 2 yıl içinde web sitelerini ve mobil uygulamalarını bu standartlara uygun hale getirmek zorunda. Bu düzenleme, Türkiye'de yaklaşık 5 milyon engelli bireyin dijital hizmetlere eşit erişimini güvence altına alıyor.

Erişilebilir tasarımın en güzel yanı şu: tüm kullanıcılar için deneyimi iyileştiriyor. Renkli kontrast oranlarını artırdığınızda, sadece görme engelli kullanıcılara değil, güneş altında telefonuna bakan herkese yardım ediyorsunuz. Açık ve anlaşılır dil kullandığınızda, bilişsel zorluklar yaşayan kullanıcıların yanı sıra acele eden, yorgun veya yabancı dilde okuyan herkesin işini kolaylaştırıyorsunuz.

WCAG 2.2: Oyunun Kuralları Değişti

​Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu (WCAG) 2.2, dijital erişilebilirlik alanında yeni bir dönemi başlattı. Önceki sürümlere kıyasla özellikle mobil deneyim ve bilişsel engeller konusunda çığır açıcı iyileştirmeler getiriyor.

Mobil dünyada büyük adımlar: Artık dokunmatik hedeflerin minimum 44x44 piksel boyutunda olması gerekiyor. Bu standart, motor beceri zorluğu yaşayan kullanıcılar için oyunun kurallarını değiştiriyor. Spotify'ın mobil erişilebilirlik güncellemeleri bu tür iyileştirmelerin yaşlı kullanıcı segmentinde önemli kullanım artışları sağladığını gösteriyor. Odaklanan öğelerin ekran klavyesi tarafından gizlenmemesini sağlayan yeni "Focus Not Obscured" kriteri ise mobil alışveriş deneyiminde kayda değer iyileşmeler yaratıyor.

Bilişsel erişilebilikte yeni yaklaşımlar: Yardım seçeneklerinin tüm sayfalarda aynı yerde olması gibi basit görünen değişiklikler, kullanıcı destek çağrılarında önemli azalmalar sağlıyor. Kullanıcıların aynı bilgiyi tekrar tekrar girmesini engelleyen "Redundant Entry" kuralı ise form tamamlama oranlarını iyileştirerek özellikle dikkat eksikliği olan kullanıcılar için büyük kolaylık sağlıyor.

Bu rakamlar bize şunu söylüyor: erişilebilirlik sadece standartlara uymak değil, kullanıcı deneyimini kökten iyileştirmek demek.

Kültür Değişimi: Teknolojiden Önce Gelen Adım

Hayır. Asıl değişim, organizasyon kültüründe başlıyor.

IBM'in Chief Accessibility Officer pozisyonu yaratması ve bu role üst düzey yetki vermesi, şirket genelinde erişilebilirliğe verilen önemin somut göstergesi olmuş. Sonuç? IBM erişilebilirlik alanında sektör lideri haline gelmiş ve bu yaklaşım önemli gelir artışlarına katkı sağlamış.

​Salesforce ise "Ohana Kültürü" içine erişilebilirlik prensiplerini entegre etmiş. Her çalışanın erişilebilirlik sorumluluğu taşıdığı bir ortam yaratılmış. Bu yaklaşım sadece ürün geliştirme ekiplerini değil, pazarlama, satış ve müşteri hizmetleri departmanlarını da kapsayan bütünsel bir dönüşüm sağlamış.

Departmanlar arası işbirliği kritik önemde.Airbnb'in oluşturduğu çapraz fonksiyonel erişilebilirlik ekipleri, farklı departmanlardan uzmanları bir araya getirerek işbirlikçi öğrenme ortamı yaratmış. Tasarım ekibi erişilebilir arayüzler tasarlarken, pazarlama erişilebilir içerikler üretiyor, müşteri hizmetleri ise engelli kullanıcılara özel destek sunabiliyor.

Eğitim: Dönüşümün Kalbi

Erişilebilirlik kültürü nasıl oluşur? Doğru eğitimle.

Ancak burada bahsettiğimiz, herkesin aynı sunumu izlediği klasik eğitimler değil. Adobe'nin geliştirdiği rol bazlı eğitim sistemi bu konuda güzel bir örnek: Tasarımcılar renk kontrast yönetimi ve okunabilirlik prensiplerini öğrenirken, geliştiriciler klavye navigasyonu ve ekran okuyucu teknolojileriyle tanışıyor. İçerik üreticileri ise görsel için alternatif metin yazımı ve alt yazı tekniklerini çalışıyor.

Deneyimsel öğrenme fark yaratıyor. IBM'in "Accessibility Simulation Labs" uygulamasında çalışanlar, ekran okuyucu kullanarak kendi ürünlerini deneyimliyor veya motor beceri kısıtlamaları olan kullanıcıların yaşadığı zorlukları simüle ediyor. Slack'in geliştirdiği "Empathy Workshop" formatında ise gerçek kullanıcılardan gelen video hikayeler, erişilebilirlik özelliklerinin hayatlarında yarattığı farkı gösteriyor.

Google'ın çeyreklik "Accessibility Design Reviews" toplantıları, ürün ekiplerinin sürekli güncel kalmasını sağlıyor. Netflix'in dahili sertifikasyon programı ise çalışanların kariyer gelişimlerine erişilebilirlik yetkinliklerini dahil ediyor. Spotify'ın çapraz fonksiyonel erişilebilirlik ekibi ise tasarımcılar, geliştiriciler, araştırmacılar ve ürün yöneticilerini bir araya getirerek kullanıcı araştırmaları ve eğitim programları yürütüyor. Bu sayede şirketler, erişilebilirlik uzmanlarını kendi bünyesinde yetiştirebiliyor.

Artık Karar Verme Zamanı

Dijital dünyada rekabet avantajı arayan kuruluşlar için asıl soru şu: erişilebilirlik yatırımı yapıp yapmayacakları değil, bu dönüşümü ne kadar hızlı ve etkili gerçekleştirecekleri.

Çünkü erişilebilir dijital deneyimler artık sadece "doğru olan" değil, aynı zamanda "karlı olan" tercih haline geldi. 1.3 milyar potansiyel müşteriyi dışarıda bırakmayı göze alabilir misiniz?

WCAG 2.2 standartları kapsamlı gibi görünse de, aslında her organizasyonun kendine uygun bir yol haritası çıkarabileceği yapılandırılmış bir rehber sunuyor. Başlangıç noktası, mevcut durumu anlamak ve en kritik alanları belirlemek. Ardından üst yönetimin desteğiyle kültürel dönüşümü başlatmak. Ve tabii ki, doğru eğitimlerle ekipleri güçlendirmek.

Faydalı Kaynaklar:

• ​WCAG 2.2 Rehberi​
• ​Spotify Erişilebilirlik Çalışmaları​
• ​Airbnb Erişilebilirlik Politikası​
• ​Target Size Standartları​

Unutmayın: Erişilebilirlik bir bitiş çizgisi değil, sürekli gelişen bir yolculuk. Ve bu yolculukta atacağınız her adım, hem daha kapsayıcı bir dijital dünya yaratacak hem de işletmenizin başarısına katkı sağlayacak.

Kapıları açmanın tam zamanı. Hazır mısınız?